Studia psychologii: jakość, profile i polskie realia

Studia psychologii przeżywają w Polsce prawdziwy boom. Popularność kierunku nie zawsze jednak idzie w parze z jakością kształcenia. A przede wszystkim czas zadać sobie pytanie, czy studia psychologii mają dzisiaj jeszcze w ogóle sens i dają absolwentom nadzieję na pracę i godną płacę?

Studia psychologii w Polsce

Jeszcze przed pandemią SARS-CoV-2 stwierdziłem, że psychologia staje się tym, czym kiedyś było zarządzanie i marketing: masowym kierunkiem, którego popularność przekłada się niekorzystnie na jakość kształcenia i rynek pracy.

Redagując ten tekst w lipcu 2025 r., prawie 50 publicznych i prywatnych szkół wyższych czeka na decyzję Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dopuszczenia kierunku psychologia do oferty edukacyjnej. Gdyby wszystkie otrzymały taką akceptację, oznaczałoby to, że prawie co druga uczelnia w Polsce kształciłaby psychologów.

Zgodnie z raportem Studia psychologiczne w Polsce. Raport za lata 2019–2024. Aktualizacja czerwiec 2025, przygotowanym przez Uniwersytet SWPS i Uniwersytet Jagielloński, liczba osób studiujących psychologię zwiększyła się na przestrzeni pięciu lat o 142% – z ponad 34 tys. w 2019 roku do prawie 83 tys. w roku 2024! Warto podkreślić, że w tym samym okresie w dyscyplinie nauk prawnych odnotowano wzrost o 2%, a w dyscyplinie nauk o zarządzaniu i jakości 5.2%.

Tendencja ta znajduje odzwierciedlenie także w wymiarze europejskim – Polska nieprzerwanie od 2015 roku zajmuje pierwsze miejsce w Unii Europejskiej pod względem liczby studentów psychologii na poziomie magisterskim. W przypadku psychologii ten lawinowy przyrost dotyczy przede wszystkim uczelni niepublicznych (wzrost w latach 2019-2024 o 340%), a zwłaszcza zawodowych (kształcących w profilu praktycznym), które z zasady nie podlegają obowiązkowej ocenie naukowej.

Jakość kształcenia na studiach psychologicznych jest zatem nader zróżnicowana, bowiem prawie połowa (48%) studentów uczy się na uczelniach, które w ogóle nie przeszły tzw. ewaluacji działalności naukowej. Tymczasem to właśnie wynik tej ewaluacji decyduje o nadaniu uczelni określonej kategorii naukowej – od najwyższej A+, przez A i B+, po B i C. Kategoria ta wpływa m.in. na uprawnienia uczelni do nadawania stopni naukowych, prowadzenia szkół doktorskich i uzyskiwania państwowych dotacji.

Zaledwie trzy uczelnie w Polsce prowadzące studia psychologiczne uzyskały najwyższą możliwą kategorię naukową A+ w tej dyscyplinie: Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski oraz Uniwersytet SWPS. Choć to właśnie one reprezentują najwyższy poziom akademicki w kraju, łącznie kształcą zaledwie 17% wszystkich studentów psychologii. Tymczasem ogólna sytuacja na rynku edukacyjnym pokazuje, że jakość programów nauczania bywa bardzo zróżnicowana. Sama nazwa kierunku „psychologia” nie gwarantuje bowiem, że większość treści w programie studiów rzeczywiście odnosi się do tej dziedziny – w skrajnych przypadkach ich udział nie przekraczał 37%! Takie wyniki ślą wyraźny sygnał, że standardy kształcenia w Polsce wymagają istotnych (bardzo, bardzo istotnych) zmian.

Pierwszą z możliwych zmian mogłyby zwiastować pogłoski o planowanym zniesieniu możliwości studiowania psychologii w systemie bolońskim, czyli na studiach pierwszego stopnia (kończących się uzyskaniem licencjatu) oraz drugiego stopnia (zakończonych obroną pracy magisterskiej). W takim scenariuszu pozostałaby jedynie opcja jednolitych studiów magisterskich. Oznaczałoby to, że osoby legitymujące się stopniem licencjata lub inżyniera zdobytym na innym kierunku nie mogłyby podjąć studiów magisterskich z psychologii – a tym samym nie miałyby możliwości uzyskania kwalifikacji w tej dyscyplinie po tylko dwóch latach nauki.

Czy studia psychologii mają w 2026 roku sens?

Odpowiem charakterystycznym dla psychologów i psychoterapeutów stwierdzeniem „to zależy”.

Niezależnie od rozważanego kierunku studiów należy przed ich podjęciem odpowiedzieć sobie na następujące pytania:

• czy myśl o spędzeniu pięciu lat (tudzież trzech lat (I stopień) i/lub dwóch lat (II stopień)) w uczelnianych salach oraz regularny stres podczas cosemestralnej sesji egzaminacyjnej nie napawa mnie przerażeniem?
• czy stać mnie (lub osoby bliskie/wspierające) na taką inwestycję (przypominam: nie wszyscy studiują nieodpłatnie – stacjonarnie na państwowej uczelni oraz nie wszyscy mają zapewnione lokum w pobliżu uczelni)
• czy naprawdę interesują mnie zagadnienia związane z danym kierunkiem studiów (innymi słowy: czy chociaż raz na kwartał sięgam po popularnonaukową książkę związaną z tą dziedziną)?
• czy muszą to być studia, czy wystarczy mi regularnie szkolić się we własnym zakresie (nauka z książek/online, kursy szkoleniowe, itp.)
• jak wielkie nadzieje wiążę z późniejszą pracą w zawodzie związanym z kierunkiem studiów (i jaka jest realna szansa, że taką dostanę?)

Przed 1990 rokiem tylko nieliczni mogli pochwalić się dyplomem uczelni wyższej – w czasach PRL należało do tego elitarnego grona zaledwie 7% społeczeństwa. Obecnie odsetek osób z wykształceniem wyższym wzrósł w grupie wiekowej 25–45 lat do 45%. Nowe uczelnie – często kuszące obietnicą studiów realizowanych „w pełni online” – wyrastają jak grzyby po deszczu, zalewając media społecznościowe swoimi reklamami. Zdecydowana większość z nich oferuje studia z zakresu psychologii, roztaczając przed kandydatami wizję świetlanej przyszłości, całkowicie oderwanej od realiów rynku pracy – zarówno obecnych, jak i tych nadchodzących.

Sztuczna inteligencja odciska piętno na niemal wszystkich branżach. Szczególnie dotkliwie odczuwają to przedstawiciele tzw. wolnych zawodów, w tym także branża „psycho”. Ten bolesny proces będzie się tylko pogłębiał – wręcz eskalował – i warto porzucić nadzieję, że da się go zatrzymać. Warto przy tym pamiętać, że psychologia niezmiennie znajduje się w czołówce najchętniej wybieranych kierunków studiów w Polsce. W konsekwencji na rynek pracy trafia co roku około 7000 świeżo upieczonych psychologów – tendencja wzrastająca. Niewielka część z nich od razu szuka zatrudnienia w biznesie, część – po bezowocnych próbach pozyskania pacjentów – również skieruje się w stronę „korpo”, a część – ta najliczniejsza i najbardziej zdeterminowana – rzuca się na pierwszą linię frontu walki o klienta. Najczęściej wybieranym w tej walce orężem są dumpingowe ceny oraz pośpiesznie i chałupniczo rzeźbione „marki osobiste”. Charakterystyczne dla tych ostatnich są specyficzne publikacje w mediach społecznościowych, które – w mojej subiektywnej ocenie – często rażą powierzchownym przekazem i przypominają treści z kalendarza dla akwizytorów. Szczególnie w przypadku osób oferujących terapię w modalności usytuowanej daleko od uznanych naukowo nurtów, a także wśród osób zajmujących się „kołczingiem”, są to najczęściej aforyzmy, hasła o „afirmacji obfitości” lub inne, równie groteskowe slogany i działania. Przekazywane są one na instagramowych rolkach uroczystym tonem, jak gdyby autor dzielił się z widzami tajną formułą szczęścia i bogactwa. Znamienne, że tego typu nagrania często opatrzone są tymi samymi tagami, co treści o „podróżach astralnych”, „psychologii kwantowej” i „rozbudzaniu umysłu milionera”.

Wyobrażam sobie, że powyższe może brzmieć dla Wielu brutalnie, ale otaczająca nas rzeczywistość gospodarcza jest taka, a nie inna i nie zazdroszczę obecnym studentom psychologii. Sytuację psychologów i psychoterapeutów porównuję często z podobnie trudnym położeniem adwokatów i radców prawnych. Rynek doradztwa psychologicznego oraz usług psychoterapeutycznych jest bowiem tak samo nasycony specjalistami jak rynek prawniczy.
Wiem od znajomych zatrudnionych w poradniach zdrowia psychicznego, że do dyrekcji placówek trafiają codziennie dziesiątki aplikacji zdesperowanych absolwentów psychologii. Gdy te natomiast same opublikują ofertę pracy, otrzymują dziennie ponad 150 zgłoszeń.
Obecnie jest naprawdę trudno o pracę w branży „psycho”, więc wielu sfrustrowanych psychologów rozważa w pewnym momencie dalszą edukację, na przykład na psychologa klinicznego lub psychoterapeutę.
Ten pomysł, jak przedstawię na przykładzie psychoterapeutów, niekoniecznie będzie gwarantem usłanej różami kariery zawodowej. Nawet, jeżeli ktoś skończy państwową uczelnię w trybie stacjonarnym (czytaj: darmowym), to profesjonalne kształcenie w prywatnej szkole psychoterapii (innych nie ma) uznanego nurtu kosztuje przynajmniej 60.000 zł (tendencja, co roku, wzrastająca z wielokrotnością stopy inflacji). Zatrudniony na pełen etat psychoterapeuta, będący równocześnie magistrem psychologii, zarabia w znanej mi państwowej poradni 5800 zł na rękę (stan: lipiec 2025). Nawet, gdyby nie wydawał ani jednej złotówki z pensji, koszt kształcenia psychoterapeutycznego zwróciłby się po… ponad 10 latach! Ten problem musiałby jednak dopiero powstać, ponieważ zatrudnić się w państwowych przychodniach jako psychoterapeuta jest równie trudne, jak zdobycie tam pracy jako psycholog. Psychoterapeutom pozostaje zatem – ponownie – kontynuacja walki o każdego klienta na rynku prywatnym i nadzieja, że status psychoterapeuty przyciągnie pacjentów. Problem niestety tylko w tym, że na tle moich obserwacji większość obywateli nie jest w ogóle świadoma różnicy między psychologami a psychoterapeutami… no i „koło się zamyka”.